ၼၢဝ်ႁႅင်းလႄႈလိူတ်ႈဢွၵ်ႇ(တူၺ်းလုၼ်ႇတူၵ်ႉၵူၺ်း)

ပဵၼ်ၵွပ်ႈ ပၢႆးရပ်ႉ(လ်)(virus)မႃးတီႈၼႂ်းတူဝ်ယုင်းလၢႆး(Aedes)ၼႆယဝ်ႉ။

ပဵၼ်လႆႈ ၵူႊဢႃႇယု(လဵၵ်ႉ၊ၼုမ်ႇ၊ထဝ်ႈ) ၵူၺ်းၵႃႈ ဢႃႇယု႑႕လူင်းတႂ်ႈ ပဵၼ်ၼမ်သေပိူၼ်ႈ။

ၸၢင်ႈၸပ်းတၢင်းပဵၼ် တင်းပီႊသေတႃႉ ပဵၼ်ၶၢဝ်းၾူၼ်ၵမ်ႈၼမ်။

ယုင်းလၢႆးၼႆႉ ၽႄႈတိူၼ်းတီႈ -ၼမ်ႉသႂ်၊ဢုမ်၊ၵွၵ်း၊တႃႇယႃႇ(မၢၵ်ႇယၢင်)၊ဢုမ်မွၵ်ႇ၊ၶူဝ်းၶွင်ဢၼ်ၼမ်ႉၸၢင်ႈယူႇၼ်ႂးမၼ်း။

ယုင်းလၢႆးၼႆႉ ၶူပ်းၵၢင်ဝၼ်းလႄႈ ပေႃးလုၵ်ႈဢွၼ်ႇၼွၼ်းၵၢင်ဝၼ်းၼႆၸိုင် ၵၢင်သုတ်းပၼ်ၶႃႈၼႃ။

႑.သၢႆငၢႆတၢင်းပဵၼ်

-ၼၢဝ်ႁႅင်းမွၵ်ႈ႒-႗ဝၼ်း။

-ႁူဝ်ၶႆႈ

-တွင်ႉၵႅၼ်း၊ႁၢၵ်ႈ

-တွင်ႉၵႂႃႇ

-ၼိူဝ်ႈၼင်ၸဵပ်း

-ၶူႈၼင်၊ႁိူၵ်ႇဢွၵ်ႇလိူတ်ႈ

-တူဝ်ဢွၵ်ႇတုမ်ႇလႅင်

-တွင်ႉၵႅၼ်း/ပေႃးတဵၵ်းတွင်ႉတူၺ်းၼႆ ၸဵပ်း

-ၵိၼ်ဢမ်ႇလႆႈသေ ႁၢၵ်ႈတိၵ်းတိၵ်း(သီႁၢၵ်ႈ သီၵေႃႇၽီ)

-ဢမ်ႇၸိုၼ်ႈသႂ် ငဝ်သဝ်ႈသဝ်ႈသေ

-တိၼ်မိုဝ်းၵတ်း